روغن کانولا که از دانههای گیاه کلزا استخراج میشود، در سالهای اخیر بهعنوان یکی از روغنهای خوراکی متداول در تغذیه مدرن شناخته شده است. اما در منابع طب سنتی ایران این روغن اغلب با احتیاط بررسی میشود. در این مقاله، با رویکردی علمی و در عینحال دلسوزانه، ترکیب شیمیایی، شواهد علمی معاصر، دیدگاه طب سنتی، فواید، مضرات و توصیههای عملی برای مصرف متعادل روغن کانولا را بررسی میکنیم.
اگر دچار اضافه وزن هستید، با رژیم های اصولی کلینیک دکتر هانیه قاسم زاده، همین امروز رژیم لاغری خود را شروع کنید.
معرفی کلی روغن کانولا
روغن کانولا (با نام علمی مشتق از کلزا) یک روغن گیاهی است که از دانههای اصلاحشده یا طبیعی گیاه کلزا بهدست میآید. این روغن بهدلیل نقطه دود نسبتاً مناسب، درصد بالای اسیدهای چرب غیراشباع و هزینه تولید کمتر، در پختوپز و صنایع غذایی کاربرد گستردهای دارد.
هر سوالی که دارید میتوانید از مشاورین ما بپرسید
ترکیب شیمیایی خلاصه
- اسیدهای چرب غیراشباع (مانند اولئیک اسید)
- اسیدهای چرب امگا-3 (α-لینولنیک اسید) و امگا-6
- چند ویتامینها و آنتیاکسیدانهای باقیمانده در روغنهای تصفیهنشده
- نسبت پایین اسید چرب اشباع نسبت به بسیاری از روغنهای حیوانی
شواهد علمی مدرن: فواید تغذیهای
مطالعات حوزه تغذیه نشان میدهد که مصرف متعادل روغن کانولا میتواند برخی مؤلفههای سلامت قلبی-عروقی را بهبود بخشد. دلیل عمده این اثرگذاری، نسبت مناسب اسیدهای چرب غیراشباع به اشباع و حضور α-لینولنیک اسید (امگا-3 گیاهی) است.
فواید مورد پشتیبانی پژوهشها
- کاهش کلسترول LDL: جایگزینی چربیهای اشباع با روغنهای غیراشباع مانند کانولا میتواند سطح کلسترول LDL (“بد”) را کاهش دهد.
- عملکرد قلبی-عروقی: برخی پژوهشها کاهش خطر عوامل مرتبط با بیماریهای قلبی را هنگام استفاده از روغنهای غیراشباع نشان دادهاند.
- پتانسیل ضدالتهابی: وجود امگا-3 گیاهی میتواند به کاهش برخی نشانگرهای التهابی کمک کند، هرچند اثر آن قویتر از منابع دریایی امگا-3 نیست.
- استفاده در پختوپز: نقطه دود مناسب در نوع تصفیهشده آن را برای پخت با حرارت متوسط مناسب میسازد.
دیدگاه طب سنتی ایران درباره روغنها و طبع کانولا
در چارچوب طب سنتی ایران، هر ماده غذایی دارای «طبع» است که متأثر از سردی/گرمی و خشکی/تری میباشد. بسیاری از منابع سنتی روغنهای گیاهی را بر اساس طبعشان توصیه یا منع میکنند.
طبع روغن کانولا
- بسیاری از حکمای سنتی طبع روغن کانولا را سرد و خشک یا نسبتا سرد دانستهاند.
- بر اساس این نگرش، مصرف طولانیمدت روغنهای سرد ممکن است برای افراد با مزاج سرد و مرطوب نامناسب باشد و علائمی مانند درد مفاصل یا خستگی مزمن را تشدید کند.
مضرات و نگرانیهای مطرحشده (طب سنتی و علمی)
هم طب سنتی و هم برخی دیدگاههای نوین بر ضرورت احتیاط در مصرف بیشازحد هر روغنی تأکید دارند. در ادامه مضرات و نگرانیهای مشخص درباره روغن کانولا را دستهبندی میکنیم.
مضرات از منظر طب سنتی
- تشدید سردی بدن: در افراد با مزاج سرد، مصرف زیاد میتواند باعث تشدید علائم سردی مانند دست و پاهای سرد، کندی هضم و دردهای مفصلی شود.
- خشکی مخاطها: خشکی مفرط غشاها و پوست ممکن است در مصرفکنندگان مستعد رخ دهد.
مضرات و نگرانیهای علمی
- فرآیند صنعتی و تصفیه: روغنهای صنعتی طی مراحل استخراج و تصفیه ممکن است برخی ترکیبات مفید را از دست بدهند و در صورت عملیات نامناسب، ترکیباتی مضر تولید شوند.
- عدم تعادل امگا-6/امگا-3: اگرچه کانولا حاوی α-لینولنیک اسید است، رژیم غذایی کلی ممکن است همچنان نسبت نامناسب بین امگا-6 و امگا-3 ایجاد کند که با التهاب پیوند خورده است.
- اکسیداسیون: قرارگیری طولانیمدت در معرض نور و حرارت بالا میتواند منجر به اکسیداسیون روغن و تولید ترکیبات مضر شود.
مقایسه کوتاه با چند روغن رایج (جدول)
| ویژگی |
روغن کانولا |
روغن زیتون |
روغن کنجد |
| نسبت اشباع/غیراشباع |
پایینتر از روغنهای حیوانی (غیراشباع بیشتر) |
غیراشباع بالا، مخصوصاً اولئیک |
غیراشباع مناسب و محتوای آنتیاکسیدان |
| طبع (طب سنتی) |
معمولاً سرد و خشک |
گرم و معتدل |
گرم و متعادل |
| کاربرد پختوپز |
حرارت متوسط مناسب |
مناسب برای سالاد و حرارت ملایم |
مناسب برای سرخکردن سبک و طعمدهی |
| مزیت کلیدی |
نسبت بهتر امگا و کلسترول پایینتر |
آنتیاکسیدان قوی (اولئوکانتال) |
طعم و پایداری حرارتی مناسب |
توصیههای عملی و ایمنی برای مصرف
- مصرف متعادل: روغن کانولا را بهعنوان یکی از چندین منبع چربی استفاده کنید و تنوع روغنها را در رژیم غذایی رعایت نمایید.
- ذخیرهسازی مناسب: روغن را در ظروف تیره و در مکان خنک و دور از نور نگهداری کنید تا از اکسیداسیون جلوگیری شود.
- استفاده در حرارت مناسب: از حرارت بسیار بالا بپرهیزید؛ برای سرخکردن عمیق روغنهایی با نقطه دود بالاتر را مدنظر قرار دهید یا از روشهای پخت سالمتر استفاده کنید.
- ترکیب با روغنهای گرم (در طب سنتی): اگر مزاج شما سرد است، طب سنتی مصرف همزمان یا متناوب روغنهایی با طبع گرم مانند زیتون یا کنجد را توصیه میکند.
- انتخاب نوع کمتر تصفیهشده: اگر به دنبال حفظ ترکیبات طبیعیتر هستید، انواع کمتر تصفیهشده یا با فرایند مناسب را انتخاب کنید، البته با توجه به نقطه دود و ایمنی پخت.
نکاتی برای افرادی با شرایط خاص
افراد مبتلا به بیماریهای قلبی یا کلسترول بالا
جایگزینی چربیهای اشباع با روغن کانولا میتواند مفید باشد، اما این کار باید همراه با تغییرات کلی در رژیم غذایی و تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.
جمعبندی و نتیجهگیری
روغن کانولا یک منبع چربی با مزایای تغذیهای مشخص است؛ توانایی کاهش کلسترول بد و نسبت مناسب اسیدهای چرب از نقاط قوت آن بهشمار میآید. در عین حال، از منظر طب سنتی طبع سرد و خشک آن مورد توجه است و مصرف متعادل همراه با تنوع روغنها و توجه به شیوه نگهداری و پخت توصیه میشود. بهترین رویکرد، تلفیق دانش معاصر تغذیه با حکمت طب سنتی است: از مزایای علمی بهره ببرید، اما به نشانهها و واکنش بدن و خصوصیات مزاجی خود نیز احترام بگذارید.
پرسشهای متداول (خلاصه)
- آیا روغن کانولا سالم است؟ در مصرف متعادل و با نگهداری صحیح میتواند بخشی از رژیم سالم باشد.
- آیا برای سرخ کردن مناسب است؟ برای حرارت متوسط مناسب است؛ برای سرخکردن عمیق بهتر است از روغنهایی با نقطه دود بالاتر استفاده شود یا روشهای گرمتری انتخاب گردد.
- آیا طب سنتی مصرف آن را منع میکند؟ نه بهطور مطلق؛ اما طب سنتی مصرف طولانی و تکروغنی را در افرادی با طبع سرد منع میکند و ترکیب با روغنهای گرم را پیشنهاد میدهد.
برای دریافت مشاوره فرم زیر را پر کنید
کارشناسان ما در اسرع وقت با شما در تماس خواهند بود
